Bóng dáng “cỗ máy trục xuất” ICE dưới thời tổng thống Donald Trump

Khi biên giới siết chặt bằng thép và luật lệ, câu hỏi còn lại là: liệu lòng nhân đạo có còn chỗ đứng trong nước Mỹ hôm nay? (Ảnh minh họa: Photo by Greg Bulla on Unsplash)

Không có gì ngạc nhiên khi dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, chính sách nhập cư một lần nữa trở thành tâm điểm — không chỉ trên bàn đàm phán, mà cả trên thực địa, nơi Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) đang trở thành mũi nhọn quyền lực nhất của chính quyền Mỹ.

Với nguồn lực tài chính dồi dào từ “Đạo luật To Đẹp” (OBB) trị giá $350 tỷ Mỹ kim, ICE đang vận hành một chiến dịch trục xuất người nhập cư bất hợp pháp chưa từng có tiền lệ, làm dấy lên nhiều tranh cãi về tác động nhân đạo và kinh tế.

Sự chuyển mình của ICE không chỉ là kết quả của quyết tâm chính trị, mà còn phản ánh cách ông Trump tiếp tục tái định hình chính sách nhập cư Hoa Kỳ — nghiêng hẳn về thực thi, kiểm soát và cưỡng chế, thay vì tạo ra con đường hợp pháp để hội nhập.

Một chiến dịch mang tầm vóc kỷ lục

Ngay sau khi tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Trump đã ký ban hành OBB vào ngày 4/7 — đạo luật được thiết kế như một “siêu ngân sách” cho an ninh biên giới và nội địa. Trong số $350 tỷ Mỹ kim, có đến $170 tỷ Mỹ kim được rót thẳng vào lĩnh vực nhập cư, mà trung tâm là ICE. Với $45 tỷ Mỹ kim xây dựng thêm các trung tâm giam giữ, gần $30 tỷ Mỹ kim cho các hoạt động trục xuất, và $30 tỷ Mỹ kim để tăng cường nhân sự, ICE được ví như một “siêu cơ quan thực thi pháp luật” vượt qua cả FBI, DEA hay Cảnh sát Tư pháp Liên bang về ngân sách lẫn năng lực hành động.

David Bier, nhà nghiên cứu nhập cư tại Viện Cato, bình luận rằng ngay cả trước gói OBB, tổng chi cho ICE và CBP trong năm tài khóa 2025 đã đạt đến $34 tỷ Mỹ kim — gấp đôi ngân sách của toàn bộ các cơ quan thực thi pháp luật liên bang khác cộng lại. Với đòn bẩy tài chính chưa từng có này, ông Bier cảnh báo rằng ICE đang trở thành một “cỗ máy trục xuất” siêu quyền lực, nhưng cũng đặt ra vô số nghi vấn về tính nhân đạo và hiệu quả lâu dài.

Một trong những trụ cột chính là tăng quân số ICE lên 10,000 người — mục tiêu đầy tham vọng mà chính ông Tom Homan, nhân vật được ông Trump cất nhắc làm “kiến trúc sư biên giới mới”, thừa nhận là “gian nan”.

Đồng thời, khả năng giam giữ bị đẩy lên đến 100,000 giường, tăng gần gấp đôi so với hiện tại. Các trung tâm mới mọc lên ở những nơi hẻo lánh như Ochopee (Florida), nơi “Alligator Alcatraz” được xây dựng cấp tốc để chứa tới 5,000 người nhập cư.

Các trung tâm giam giữ và cơn ác mộng nhân đạo

Tuy nhiên, mở rộng cơ sở giam giữ không đồng nghĩa với cải thiện điều kiện sống. Theo Moscow Times, chỉ trong nửa đầu năm 2025, đã có ít nhất 10 người thiệt mạng trong các cơ sở do ICE quản lý — con số cao nhất kể từ 2020. Các báo cáo từ các tổ chức nhân quyền cho thấy tình trạng thiếu chăm sóc y tế, điều kiện sinh hoạt xuống cấp và tình trạng quá tải đang trở nên trầm trọng.

Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) liên tục lên tiếng, cho rằng các trung tâm này không khác gì nhà tù dành cho dân thường không phạm tội, và việc giam giữ trẻ em – dù với bất kỳ lý do gì – cũng vi phạm Thỏa thuận Flores 1997.

Nhưng với Tổng thống Trump, hiệu quả trục xuất dường như là ưu tiên tối thượng. ICE được chỉ đạo không cần xét đến tiền án hay hoàn cảnh gia đình khi bắt giữ người không có giấy tờ — kể cả khi họ chỉ “vô tình” có mặt tại nơi bị truy quét.

ICE: Công cụ sắc bén dưới bàn tay Trump

ICE bao gồm hai nhánh chính: HSI (Điều tra An ninh Nội địa) và ERO (Thực thi và Di dời). HSI chuyên xử lý các vụ buôn lậu, buôn người, gian lận tài chính, còn ERO là lực lượng trực tiếp bắt giữ và trục xuất người nhập cư không hợp pháp. Dưới sự lãnh đạo của ông Trump, ranh giới giữa hai nhánh này ngày càng mờ nhạt — tất cả đều hướng đến cùng một mục tiêu: kiểm soát di cư bằng mọi giá.

Từ việc mở rộng quyền truy quét đến xóa bỏ các “khu vực nhạy cảm” như trường học, bệnh viện, ICE gần như được bật đèn xanh để hành động không giới hạn. Tại Virginia, nơi gần với thủ đô Washington, đã có 19 quận ký thỏa thuận cho phép cảnh sát địa phương hành xử như nhân viên ICE, tạo ra một hệ sinh thái hợp tác đầy rủi ro cho người nhập cư, kể cả người đang chờ xét xử hợp pháp.

Chính sách “không khoan nhượng” được khôi phục toàn diện, ICE được khuyến khích bắt giữ ngay cả những “collaterals” – tức những người không nằm trong mục tiêu nhưng có mặt tại nơi truy quét.
Chuyên gia Sarah Mehta của ACLU cảnh báo rằng việc biến USCIS – cơ quan phụ trách cấp quyền lợi nhập cư – thành “cánh tay nối dài” cho ICE đang gây hiệu ứng rùng mình, đặc biệt khi các đơn xin tị nạn bị bác bỏ nhanh chóng, khiến hàng trăm ngàn người rơi vào tình thế nguy hiểm.

Thành tích hay phản ứng ngược?

Với cơ chế vận hành mới, ICE đã tăng tốc rõ rệt. Chỉ trong 50 ngày đầu nhiệm kỳ hai, ICE bắt giữ trung bình 666 người/ngày, tăng gần gấp ba so với năm 2024. Hơn 58,000 người đang bị ICE giam giữ — vượt quá công suất các trung tâm hiện tại. Riêng tại Virginia, số vụ bắt giữ tăng 350%, vượt qua cả các bang truyền thống như California hay New York.

Nhưng không phải tất cả đều là trục xuất. HSI, nhánh điều tra tội phạm, đã triệt phá nhiều đường dây buôn lậu ma túy, buôn người và vũ khí. Một vụ điển hình là việc truy tố một giáo viên trung học ở Florida cung cấp súng cho băng nhóm ở Trinidad — minh chứng cho năng lực hành động đa dạng của ICE.

Tuy nhiên, bên cạnh con số, sự phản đối từ xã hội đang gia tăng. Theo khảo sát của NPR/PBS News/Marist, 54% người Mỹ cho rằng ICE “đã đi quá xa”. Các cuộc biểu tình nổ ra tại Los Angeles, Chicago, New York... cho thấy nỗi lo về một hệ thống cưỡng chế thiếu nhân đạo.

Jason Houser, cựu chánh văn phòng ICE thời ông Biden, chỉ trích chiến lược của Trump là một chiều, bỏ qua thực tế về nhu cầu lao động nhập cư. Ông chỉ ra rằng các ngành như nông nghiệp, dịch vụ khách sạn đã phải yêu cầu ngưng truy quét vì không đủ nhân công.

Phản ứng dây chuyền và nguy cơ pháp lý

Tại nhiều nơi, các cộng đồng nhập cư sống trong sợ hãi. Các vụ bắt giữ ngay tại bãi đỗ xe, nhà thờ, hay thậm chí tòa án đã làm gia tăng căng thẳng. Một trường hợp gây chấn động là ICE bắt giữ bé gái 6 tuổi mắc bệnh bạch cầu tại tòa án ở California — khiến công luận Mỹ dậy sóng.

Đối mặt với làn sóng phản ứng, ICE và Nhà Trắng còn phải đối mặt với hàng chục vụ kiện. Một thẩm phán liên bang đã yêu cầu ông Trump ra điều trần trong vụ trục xuất sai Kilmar Abrego Garcia – một người nhập cư El Salvador có hồ sơ tị nạn hợp lệ.

Ngoài ra, những tổ chức như ACLU, Viện Chính sách Di cư, Liên minh vì Quyền Trẻ em đang theo sát mọi bước đi của ICE, đe dọa làm chậm tiến độ trục xuất và tăng chi phí kiện tụng cho chính phủ liên bang.

Tương lai của ICE: Định hình lại hay tiếp tục mở rộng?

Tổng thống Trump từng tuyên bố muốn trục xuất 1 triệu người mỗi năm — một con số khổng lồ ngay cả với bộ máy hiện tại. Để làm được điều đó, ICE sẽ phải trở thành một cơ quan khổng lồ không chỉ về nhân lực mà còn về hậu cần, pháp lý và công nghệ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần một hướng tiếp cận cân bằng hơn. David Bier đề xuất “giảm trục xuất đại trà, tăng cường con đường nhập cư hợp pháp, minh bạch hóa hoạt động ICE, đồng thời thay thế giam giữ bằng các biện pháp quản lý cộng đồng”.

Dù vậy, điều này có vẻ trái ngược hoàn toàn với tư tưởng của ông Trump, người từng tuyên bố: “Chúng ta cần cứng rắn, không nhân nhượng”.

Cuộc chiến chưa ngã ngũ

ICE – vốn từng là một trong những cơ quan ít được chú ý nhất của chính quyền Mỹ – nay đã trở thành “thanh gươm sáng” của Nhà Trắng trong cuộc chiến kiểm soát biên giới. Với gói tài chính khổng lồ, quyền lực mở rộng, và sự hậu thuẫn chính trị từ ông Trump, cơ quan này đang định hình lại cách nước Mỹ đối mặt với vấn đề nhập cư.

Nhưng đi cùng với quyền lực, là trách nhiệm. Nếu không có sự kiểm soát và cải cách cần thiết, ICE rất có thể sẽ trở thành biểu tượng của một nước Mỹ khép kín, nơi luật pháp được thi hành với tốc độ chóng mặt, nhưng lòng nhân ái lại bị bỏ quên.

Trong khi giới hoạch định chính sách tiếp tục tranh luận về tính hiệu quả của chiến lược này, thì với hàng triệu người nhập cư – đặc biệt là người gốc Latinh và châu Á – bóng ma của “cỗ máy trục xuất” ICE vẫn là nỗi ám ảnh chưa biết khi nào mới lùi xa.

TH