Sâu tàu, nỗi ám ảnh cho các đội tàu buôn và thủy thủ thời trung cổ

Chúng đã được biết đến và bị khiếp sợ từ khi con người bắt đầu chinh phục đại dương. Những thủy thủ người Ai Cập cổ đại và người Phoenicia đã phủ sáp lên thân tàu của họ để giảm thiểu thiệt hại do sâu tàu gây ra.

Sâu tàu, hay còn gọi là Teredo, thực chất là một loài ngao biển chứ không phải sâu, nhưng đã trở thành nỗi ám ảnh đối với thủy thủ trong suốt lịch sử hàng hải. Chúng có khả năng đục khoét gỗ dưới nước, phá hoại nghiêm trọng tàu thuyền, cầu cảng, và các công trình gỗ ven biển. Được biết đến từ thời Ai Cập cổ đại và Phoenicia, sâu tàu đã khiến thủy thủ phải tìm đủ mọi cách để bảo vệ tàu, từ phủ sáp lên thân tàu đến dùng nhựa thông, hắc ín, hay lớp bọc chì để chống lại sự tấn công của chúng.

Trong thời kỳ khám phá đại dương, sâu tàu tiếp tục gây ra thiệt hại đáng kể. Ví dụ, trong chuyến hành trình thứ tư của Columbus, hai trong số bốn con tàu của ông bị hư hỏng nghiêm trọng do sâu tàu. Thậm chí, thuyền trưởng Cook cũng mất một con tàu vì thiệt hại từ loài này. Nhiều nhà sử học còn cho rằng sự phá hoại của sâu tàu đã góp phần vào thất bại của hạm đội Tây Ban Nha và làm suy yếu tàu Essex – con tàu bị cá voi đâm chìm năm 1821, truyền cảm hứng cho tiểu thuyết "Moby Dick".

Nhằm đối phó với sâu tàu, các thủy thủ đã thử nghiệm nhiều biện pháp bảo vệ như phủ thân tàu bằng nhựa thông, da, và thậm chí chế tạo tàu với lớp thân kép. Đặc biệt, vào thế kỷ 18, Hải quân Anh bắt đầu bọc đồng các con tàu, không chỉ ngăn chặn sự phá hoại của sâu tàu mà còn giúp tàu di chuyển nhanh hơn, góp phần vào việc Anh trở thành cường quốc hải quân toàn cầu.

Sâu tàu không chỉ giới hạn ở tàu thuyền, chúng còn gây thiệt hại lớn cho các công trình như cầu tàu, bến cảng, và tường chắn sóng. Ví dụ, vào những năm 1730, Hà Lan phải đối mặt với cuộc khủng hoảng khi sâu tàu tàn phá các trụ gỗ trong hệ thống đê điều của họ, buộc quốc gia này phải thay thế gỗ bằng đá. Năm 1902, sự cố tại bến tàu ở Tampico, Mexico đã khiến ít nhất 60 người thiệt mạng khi các dầm gỗ bị sâu tàu phá hủy.

Dù với sự phát triển của các vật liệu như thép và sợi thủy tinh, sâu tàu không còn là mối đe dọa lớn như trước, chúng vẫn gây thiệt hại khoảng 1 tỷ USD mỗi năm trên toàn thế giới. Điều thú vị là các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu cách sâu tàu tiêu hóa gỗ – một bí ẩn chưa được giải mã hoàn toàn.

ST