Trung Quốc Đang Lặp Lại Sai Lầm Của Thanh Triều Phong Kiến: Dùng “Đất Hiếm” Uy Hiếp Thế Giới – Và Mời Gọi Một “Liên Minh Tám Nước” Hiện Đại

Trong khi Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm là “phản ứng hợp lý” trước các biện pháp của Mỹ, cộng đồng quốc tế lại nhìn thấy ở đây một hình ảnh quen thuộc trong lịch sử: một đế chế đang tự biến tài nguyên chiến lược thành công cụ đe dọa toàn cầu – và có thể tự đẩy mình vào con đường sụp đổ như triều Thanh cách đây hơn một thế kỷ.

Vũ khí hóa tài nguyên – Chiến lược tự sát

Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 90% nguồn cung đất hiếm toàn cầu – những nguyên tố thiết yếu cho mọi thứ từ điện thoại, xe điện đến vũ khí công nghệ cao. Thay vì khai thác lợi thế này một cách hợp tác, Bắc Kinh đã chọn con đường đối đầu:

- Mở rộng kiểm soát thêm 5 nguyên tố đất hiếm mới.

- Cấm công dân hỗ trợ khai thác ở nước ngoài.

- Áp dụng “quyền tài phán ngoại biên” đối với sản xuất chip toàn cầu.

Động thái này được Bắc Kinh biện minh là nhằm ngăn “ứng dụng quân sự” của phương Tây. Nhưng thực chất, đó là một đòn trả đũa thương mại thô bạo, khiến chuỗi cung ứng toàn cầu chao đảo và giá đất hiếm tăng vọt.

Các nhà phân tích cảnh báo: “Trung Quốc đang biến tài nguyên thành con dao hai lưỡi – vừa đe dọa thế giới, vừa cắt vào chính nền kinh tế của mình.”

Bóng ma lịch sử: Khi triều Thanh “đùa với lửa”

Hành động của Bắc Kinh hôm nay gợi lại sai lầm tai hại của triều Thanh năm 1900. Khi đó, chính quyền Mãn Thanh hậu thuẫn phong trào Nghĩa Hòa Đoàn tấn công sứ quán ngoại quốc, dẫn đến sự phản công dữ dội của Liên minh Tám nước (Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Ý, Áo-Hung, Nhật, Nga).

Kết cục: ngày 14/8/1900, quân liên minh tiến vào Bắc Kinh, cướp phá Tử Cấm Thành, ép Trung Quốc bồi thường $335 triệu USD (tương đương $4 tỷ USD ngày nay) – mở đầu cho “Thế kỷ Ô Nhục”.

Hôm nay, với việc vũ khí hóa đất hiếm, Bắc Kinh đang khơi lại chính bi kịch ấy – chỉ khác ở chỗ, “Liên minh Tám nước” xưa có thể trở thành “Liên minh Kinh tế Toàn cầu” của thế kỷ 21.

Mỹ đã đe dọa áp thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc từ 1/11/2025; EU kêu gọi đa dạng hóa nguồn cung; Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc tăng tốc khai thác nội địa. Một khi chuỗi cung ứng mới hình thành, Trung Quốc sẽ mất lợi thế độc quyền – và tự cô lập mình khỏi thị trường thế giới.

Sai lầm mang tính hệ thống

Triều Thanh từng tin rằng “cô lập là sức mạnh”, nhưng chính sự tự mãn ấy đã khiến họ sụp đổ.
Bắc Kinh hôm nay dường như đang lặp lại cùng công thức: nhân danh “an ninh quốc gia” để che đậy một chính sách tự hủy.

Việc hạn chế đất hiếm không chỉ khiến sản xuất chip, pin xe điện và thiết bị quân sự toàn cầu bị gián đoạn, mà còn thúc đẩy các quốc gia khác đầu tư hàng tỷ USD vào khai thác thay thế.

Kết quả?

- Thị phần Trung Quốc giảm mạnh.

- Doanh thu xuất khẩu sụt giảm.

- Uy tín quốc tế tụt dốc không phanh.

Như một nhà kinh tế Mỹ nhận định:

“Khi bạn buộc cả thế giới phải tìm cách sống mà không cần bạn – đó không còn là sức mạnh, mà là khởi đầu của sự suy tàn.”

Việt Nam: Cơ hội vàng trong “cuộc chiến đất hiếm”

Trong bối cảnh toàn cầu đang nỗ lực “thoát Trung”, Việt Nam nổi lên như ứng viên tiềm năng nhất để thay thế một phần nguồn cung đất hiếm.

Với kế hoạch khai thác 2 triệu tấn/năm đến 2030 và mở rộng thêm 3–4 mỏ mới đến 2050, Hà Nội có cơ hội hiếm có để bứt phá. Nếu tận dụng được làn sóng hợp tác quốc tế (với Mỹ, Úc, EU), ngành khai khoáng có thể đóng góp thêm 5–7% tăng trưởng GDP mỗi năm.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ biến thành thành công nếu Việt Nam minh bạch, chống tham nhũng và bảo đảm tiêu chuẩn môi trường, tránh vết xe đổ của Trung Quốc – nơi tài nguyên bị khai thác đến cạn kiệt chỉ để phục vụ tham vọng chính trị.

--

Thế giới không còn là thế kỷ 19 – nơi một đế chế có thể dùng tài nguyên để đe dọa. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, uy hiếp bằng đất hiếm chỉ khiến Bắc Kinh đánh mất sự tin cậy và mời gọi phản ứng dây chuyền từ các cường quốc.

Nếu Trung Quốc không thay đổi, “Liên minh Tám nước” của thế kỷ 21 – có thể là 20 quốc gia – sẽ không tấn công bằng đại bác, mà bằng thuế quan, trừng phạt và tẩy chay thương mại. Và khi đó, “Giấc mộng Trung Hoa” có thể kết thúc như “Giấc mộng Thanh triều” – trong cô lập và tàn lụi.

TH