Xung Đột Trung Đông Mở Rộng: Góc Nhìn Về Sức Ép Địa Chính Trị Và Bất Ổn Nội Tại Của Saudi Arabia

Trong những ngày qua, tình hình chiến sự tại khu vực Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp khi Không lực Saudi Arabia phối hợp cùng lực lượng Mỹ tiến hành các đợt không kích trả đũa nhắm vào lực lượng Houthi và các phiến quân tại Iraq. Động thái này diễn ra sau chuỗi các đòn tấn công bằng máy bay không người lái (drone) nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu khí chiến lược tại cảng Yanbu và nhà máy lọc dầu Satorp.

Diễn biến chiến sự và đòn giáng vào hạ tầng năng lượng

Nhà máy lọc dầu Satorp – nơi tập đoàn TotalEnergies của Pháp nắm giữ 37,5% cổ phần – với công suất sản xuất lên tới 460.000 thùng dầu mỗi ngày (tương đương doanh thu khoảng $36 million mỗi ngày và $13 billion mỗi năm), đã trở thành mục tiêu hứng chịu 3 đòn tấn công drone. Dù cơ sở này đã khôi phục hoạt động sau 6 ngày và đạt 70% công suất sau vài tháng, nhưng dự kiến phải đến đầu năm 2027 mới có thể phục hồi hoàn toàn 100% khả năng vận hành ban đầu.

Sự gián đoạn này gián tiếp ảnh hưởng đến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu trong bối cảnh các tuyến đường hàng hải qua khu vực eo biển Hormuz và Biển Đỏ đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi các hoạt động quân sự liên tục.

Bài toán kinh tế bất đối xứng: Drone giá rẻ đối đầu hệ thống phòng không triệu USD

Sự chênh lệch về chi phí chiến tranh đang tạo ra bài toán hóc húa cho chính quyền Riyadh. Chi phí sản xuất một chiếc drone dòng Shahed tại Iran ước tính chỉ vỏn vẹn khoảng $25,000. Với trọng lượng chỉ khoảng 441 lbs và mang theo 110 lbs chất nổ, thiết bị này có thể dễ dàng vận chuyển và điều khiển từ xa một cách đơn giản.

Trước khi xung đột nổ ra, Iran được cho là có khả năng sản xuất tới 10.000 drone mỗi tháng. Dù nhiều cơ sở sản xuất đã bị không kích, nguồn cung drone chiến lược này vẫn duy trì ở mức hàng ngàn chiếc. Chỉ cần một vài chiếc drone lọt qua lưới điện phòng không trị giá hàng triệu USD của Mỹ và Saudi Arabia là đủ để gây ra thiệt hại kinh tế kéo dài hàng tháng trời, đe dọa trực tiếp đến trục xương sống kinh tế của vương quốc sa mạc.

Mâu thuẫn xã hội và rạn nứt nội bộ tiềm ẩn trong lòng Saudi Arabia

Bên cạnh mối đe dọa bên ngoài, vương quốc Saudi Arabia còn đối mặt với nhiều tầng mâu thuẫn nội tại sâu sắc chưa thể khỏa lấp bằng tiền bạc:

• Xung đột sắc tộc - tôn giáo: Khoảng 15% dân số theo dòng Shia sống tập trung ở vùng Đông Bắc – nơi chứa các mỏ dầu lớn nhất nước. Họ từ lâu đã chịu cảm giác bị đối xử bất bình đẳng và luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát ly khai, tự chủ.
• Phong trào phản đối quân chủ: Lịch sử từng ghi nhận các phong trào như "Các hoàng thân tự do" yêu cầu thể chế dân chủ, cho thấy tinh thần đối lập vẫn âm thầm tồn tại qua các thế hệ.
• Phân chia địa lý - văn hóa: Sự khác biệt giữa vùng Nedj truyền thống (chiếm khoảng 40% dân số lịch sử) và vùng Hejaz thương mại sầm uất (chiếm 60% dân số lịch sử) vẫn tạo nên những khoảng cách xã hội nhất định.
• Mâu thuẫn quyền lực trong vương tộc: Chiến dịch trấn áp tham nhũng và tập trung quyền lực của Thái tử MBS khiến nhiều thành viên hoàng gia bất mãn, tạo ra nguy cơ đe dọa sự ổn định khi chính quyền rơi vào khủng hoảng.

Thách thức kinh tế và sự phụ thuộc chiến lược vào Mỹ

Mặc dù việc phong tỏa eo biển Hormuz làm chậm đà xuất khẩu dầu nhưng giá dầu tăng cao giúp Saudi Arabia gỡ gạc phần nào doanh thu, ngân sách quốc gia vẫn đứng trước nguy cơ hụt hẫng nghiêm trọng. Việc phải rót khoản tiền khổng lồ lên tới $1 trillion đầu tư vào Mỹ cùng các hợp đồng mua sắm vũ khí đắt đỏ không mang lại sự bảo đảm an ninh tuyệt đối như Riyadh kỳ vọng.

Thực tế cho thấy, cam kết an ninh của Washington đối với Saudi Arabia đang bộc lộ nhiều giới hạn khi Mỹ không thể bảo vệ triệt để các hạ tầng thiết yếu của đồng minh trước các cuộc tấn công ủy nhiệm từ Iran.

Bình luận: Cuộc khủng hoảng hiện tại cho thấy chiến lược an ninh dựa vào ô dù quân sự ngoại quốc và nguồn tiền dầu mỏ của Saudi Arabia đang chạm ngưỡng giới hạn. Nếu không thể nhanh chóng giải quyết các bất ổn nội tại và tìm kiếm giải pháp ngoại giao cân bằng ở khu vực, vương quốc này sẽ khó tránh khỏi nguy cơ bị cuốn sâu vào một cuộc chiến tiêu hao đầy rủi ro.